« أَوْ أَمْضِيَ حُقُباً » 60 طبرى : يعنى يا گردش كنم زمانى و روزگارى از عبد - اللَّه عمر نقل است كه « حقب » هشتاد سال است ، و مجاهد گفته است : هفتاد سال است . « فَلَمَّا بَلَغا مَجْمَعَ بَيْنِهِما نَسِيا حُوتَهُما » 61 طبرى : يعنى ماهيشان را جا گذاشتند ، بعضى گفته‌اند : يعنى ماهىشان را گم كردند ، و با اينكه ماهى در دست يوشع بود و او فراموش كرد يا گم كرد گفته شده است « نسيا » يعنى هر دوشان فراموش كردند بمناسبت اين است كه برداشتن ماهى با نظر هر دو و بمنفعت هر - دو بوده است از اين جهت فراموشى هم بهرد و نسبت داده شده است . فخر : عموم مفسّرين دو كلمه ى « مجمع بينهما » را فراهمى دو دريا معنى كرده‌اند ، ولى اين معنى بهتر است كه چون موسى و يوشع رسيدند به آن جا كه ميان او و آنكه ميخواست ببيند فراهم ميشد ، زيرا آنجا ماهى فراموش شد و دوباره به آن جا برگشت و همانجا خضر را پيدا كرد . تفسير ابو الفدا مشهور بابن كثير : يعنى رفتند تا رسيدند به آن جا كه چشمه - اى بود مشهور به عين الحياة و هر دو بخواب رفتند . تفسير نيشابورى : شايد فايده ى كلمه ى « بين » براى فهماندن اين معنى باشد : چون رسيدند به آن مجمع كه در وسط دو دريا بود ، يا « بين » بمعنى جدائى باشد و اين جور معنى شود : رسيدند به دو درياى از هم جدا كه در آنجا بهم جمع ميشدند . يا كلمه ى « بين » بمعنى وصل باشد چون از لغات اضداد است و فايده ى آن زيادى تأكيد باشد مثل « جدّ جدّه » . « فَاتَّخَذَ سَبِيلَه فِي الْبَحْرِ سَرَباً » 61 طبرى : يعنى ماهى راه خود را كه به دريا ميرفت در پيش گرفت . و اختلاف است در مقصود از سرب و چگونگى راهى كه به دريا به صورت سرب گرفته است : ابن عبّاس گفته است : يعنى مانند سنگ ردّ راه ماهى باقى ماند و ابىّ بن كعب از پيغمبر ( ص ) نقل كرده است : آب مانند سوراخى شكافته شد و پس رفت تا آنكه موسى برگشت و آن را ديد و گفت « ذلك ما كنّا » ، قتاده